Een renovatie met een maximale inzet op biobased en hergebruikte materialen

Circulair renoveren is een uitdaging, weet adviseur materiaaltransitie Sam Nederend van de Alliantie. Ze besloten een challenge te organiseren, en daar kwamen goede ideeën uit. “En dat is Vrolijk Bouwnieuws!”, zegt hij.

Woningcorporatie de Alliantie staat met bijna 60.000 huurwoningen voor een grote renovatieopgave. Het idee ontstond om de markt naar goede ideeën te vragen en die stroomden massaal binnen. Inmiddels zijn twaalf woningen aan de Lange Heul en Bijenschans in Bussum volgens het winnende concept duurzaam gerenoveerd.

Sam Nederend, wat is het doel van de Alliantie?
“Ons doel is dat de Alliantie in 2050 CO₂-neutraal is, materiaalgebonden CO₂-uitstoot is hier een belangrijk onderdeel van. Bij nieuwbouw is het steeds gebruikelijker om naar de milieu-impact van materialen te kijken, waar het vroeger meer ging over energie. Bij de renovatietak is er veel minder aandacht voor de CO₂-impact van materialen. Wij zijn al bezig om onze bestaande woningen te verduurzamen, maar willen ook de uitstoot van materiaalgebonden CO₂ drastisch reduceren. Dat is mogelijk door circulair te renoveren, en dat is best een uitdaging. We besloten de hulp van de markt in te roepen en een challenge te organiseren.”

Een challenge … leverde dat wat op? 
“Jazeker. We wilden de markt uitdagen om actief bij te dragen en met ideeën te komen. Dat is een beetje de omgekeerde wereld; normaal gesproken bedenk je als corporatie een plan en kom je door middel van een aanbesteding terecht bij de bouwer die dat het goedkoopst kan realiseren. Dan ga je als het ware om de expertise van de markt heen. Wij wilden juist input vanuit al die andere partijen die met renovatie bezig zijn. Er zijn zoveel bedrijven en startups mooie ideeën aan het ontwikkelen. Dat bleek wel uit de respons; we ontvingen 36 inzendingen. Daaruit selecteerden we er zes om hun idee te pitchen.”

RE-DO kwam als winnaar uit de bus. Waarom?
“Omdat hun concept op alle fronten duurzaam is, met een maximale inzet op biobased en hergebruikte materialen. Precies wat we voor ogen hadden. Inzender RE-DO bleek een collectief van innovatieve partners te zijn die samen het concept ontwikkelden. Ze hebben alles zelf in huis en bovendien is hun aanpak best bijzonder. RE-DO won dus uiteindelijk de challenge en mocht de opdracht uitvoeren.”

Op welke manier was de aanpak bijzonder?
“Normaliter verloopt een renovatie ‘horizontaal’. Dan wordt een blok rijtjeswoningen of een verdieping van een wooncomplex laag voor laag gerenoveerd. In dit concept is de aanpak ‘verticaal’, huis voor huis dus. Dan gaan de werkzaamheden per woning sneller en hebben bewoners er korter last van. En dat is bij renovaties een belangrijke factor. Ze kunnen grotendeels in hun huis blijven. Dit geldt uiteraard alleen als de woningen bij de warme opnames vrij van asbest zijn..”

Wat is er allemaal gedaan?
“Er zijn zonnepanelen geplaatst voor de opwek van energie, gecombineerd met een groen dak in het kader van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. We hebben biofoam parels gebruikt in de vloer en spouwmuren. De kopgevels zijn geïsoleerd met kurk. Over het bestaande dak is een nieuwe kap geplaatst met vlasisolatie. Deze is aan de ene kant bekleed met een groen dak en zonnepalen en aan de andere kant met hergebruikte dakpannen. Ook kreeg iedere woning een bodemwarmtepomp.”

Wat is het uiteindelijke resultaat?
“Het is allemaal net afgerond en we zijn heel trots op dit project. De woningen zijn energetisch verduurzaamd en dat op een zo circulair mogelijke manier. Ook de bewoners zijn blij met hun ‘nieuwe oude’ woning. Voor de bewoners betekent deze renovatie dat de energierekening flink naar beneden gaat terwijl het wooncomfort juist groter is. We krijgen volop aandacht vanuit de media, maar ook andere woningcorporaties kijken naar wat wij doen.” 

Samenwerken lijkt ook hier het toverwoord. Klopt dat?
“Absoluut. Samenwerken is cruciaal om op grote schaal te kunnen verduurzamen. Dat zie je bij dit concept, bedacht en uitgevoerd door een collectief van partners. Zelf werken we samen met een aantal organisaties die zich bezighouden met het verduurzamen van de gebouwde omgeving.”

Speelt de overheid nog een rol?
“De overheid investeert door middel van het Nationaal Groeifonds en jaagt op die manier technologische ontwikkelingen in Nederland aan. De subsidie zorgt er onder andere voor dat we de monitoring van het project op een serieuze manier kunnen aanpakken. Veel verschillende partijen maken gebruik van het Groeifonds en dat biedt allerlei samenwerkingskansen. Deze subsidie vanuit de overheid stimuleert en verbindt.”

Waarom word jij hier vrolijk van?
“Ik vind het heel tof dat de Alliantie haar nek op deze manier uitsteekt. Het kost veel tijd en moeite om een challenge te organiseren. Het is geweldig om te zien dat er zoveel mooie innovaties zijn als het om renovatie gaat. Kijk, er is nog geen regelgeving voor de CO₂-uitstoot van bouwmaterialen. Voor nieuwbouw is er de MPG-eis die inzicht geeft in de milieu-impact van alle toegepaste materialen en installaties in een woning of gebouw. Deze challenge vestigt daar voor renovatie de aandacht op. Het laat ook zien dat de Alliantie vanuit de eigen intrinsieke motivatie als maatschappelijke partij vooruit loopt op die regelgeving. Het stemt mij hoopvol richting de toekomst.”

Hoe gaan jullie hiermee verder?
“Nu dit project is gerealiseerd gaan we de toegepaste circulaire bouwmaterialen toetsen. Een deel van de gerenoveerde woningen zullen we minimaal een jaar monitoren om te horen wat de ervaringen van de bewoners zijn en of het concept doet wat het belooft. Uiteindelijk evalueren we het project en nemen we positieve uitkomsten en bevindingen mee in toekomstige renovaties. In ieder geval heeft dit project de markt wat opgeschud. Wij gaan voortvarend door met circulair renoveren met als doel CO₂-neutraliteit in 2050.”